De samenstelling hangt af van het schooltype. In het basisonderwijs bestaat de raad uit ouders en personeel, in het voortgezet onderwijs zijn daarnaast ook de leerlingen vertegenwoordigd. In het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) en in de volwasseneneducatie zitten alleen personeel en leerlingen in de medezeggenschapsraad. De omvang van de raad is afhankelijk van het aantal leerlingen op een school. Verkiezingen bepalen wie er mag meepraten en meebeslissen in de medezeggenschapsraad. Het bevoegd gezag stelt een medezeggenschapsreglement op. Hierin staat de wijze waarop verkiezingen gehouden worden.

De medezeggenschapsraad praat mee over alles wat met de school te maken heeft. Het schoolbestuur moet ieder belangrijk besluit voorleggen aan de raad. De medezeggenschapsraad kan ook ongevraagd een standpunt kenbaar maken aan het bestuur. Alle rechten van de medezeggenschapsraad staan in de Wet Medezeggenschap op Scholen (WMS). De wet geldt voor alle scholen, behalve voor hoger beroepsonderwijs en universitair onderwijs.

Zowel de vertegenwoordigers van de ouders als de vertegenwoordigers van het personeel hebben instemmingsrecht over die zaken die voor hen van wezenlijk belang zijn. Ouders en personeel moeten bijvoorbeeld gezamenlijk instemmen met het schoolplan, de schoolgids en het schoolreglement. Ouders hebben ook instemmingsrecht over de besteding van de vrijwillige ouderbijdrage.

In een aantal gevallen moeten het schoolbestuur en de directie advies vragen aan de medezeggenschapsraad over hun plannen met de school. Bijvoorbeeld over fusieplannen (het samengaan met een andere school) en het aanstellingsbeleid en ontslagbeleid van het personeel. Het schoolbestuur moet serieus reageren op elk advies dat de medezeggenschapsraad geeft, maar hoeft het advies niet over te nemen.